Miền Bắc Việt Nam là vùng đất mang trong mình những nét văn hóa đặc trưng, từ cảnh quan thiên nhiên cho đến các phong tục truyền thống của người dân. Trong đó, phong tục đám ma là một phần không thể thiếu trong đời sống và tín ngưỡng của người dân Miền Bắc.
Mỗi nghi lễ đám tang không chỉ đơn thuần là để tiễn đưa người đã khuất. Hãy cùng tìm hiểu về những nét đặc trưng và ý nghĩa của phong tục đám ma Miền Bắc qua bài chia sẻ dưới đây nhé.
Đám Tang Là Gì?
Trong văn hóa người Việt nói chung và khu vực miền Bắc nói riêng, đám tang được coi là dịp để tri ân và bày tỏ lòng hiếu hạnh với người đã mất trong gia đình. Bầu không khí trong các đám tang u uất và buồn bã. Người miền Bắc luôn tổ chức các nghi lễ tang lễ trong không khí trang nghiêm và tôn trọng, để thể hiện sự kính trọng đối với người đã qua đời.
Con cháu trong gia đình tham gia các hoạt động tang lễ để bày tỏ lòng biết ơn đến người đã chăm sóc và lo lắng cho họ. Phong tục đám ma miền Bắc cũng mang yếu tố ảnh hưởng từ tư tưởng Nho Giáo và duy trì sự đặc trưng của người Á Đông. Để đảm bảo sự trang trọng của tang lễ, người ta tuân thủ những quy định và tránh những việc cấm kỵ, không gây ra sự ồn ào hay nhộn nhịp.
Những Thủ Tục Bắt Buộc Trong Phong Tục Đám Ma Miền Bắc
Dưới đây, chúng tôi sẽ chia sẻ tới bạn 12 thủ tục trong đám ma miền Bắc.
Lễ Tắm Gội Cho Người Mất – Lễ Mộc Du
Đây là một phong tục Việt Nam trong đám ma truyền thống ở Miền Bắc. Trong lễ này, có sự khác biệt về quy trình và những dụng cụ được sử dụng so với các vùng miền khác.
Bắt Đầu Làm Lễ
Trước khi tiến hành lễ, phải chuẩn bị một số dụng cụ như dao nhỏ, lược, thìa, vải, nắm đất thổ công, nước ngũ vị và nước nóng. Trong trường hợp người mất là thân phụ, con trai sẽ thực hiện lễ, còn nếu là thân mẫu thì con gái sẽ làm.
Yêu Cầu Khi Làm Lễ Mộc Du
Lễ Mộc Du yêu cầu che kín không gian bằng rèm trước khi tiến hành, tạo cảm giác thanh tịnh và tôn kính đối với người quá cố. Mục đích của lễ này là để tẩy trần cho người mất và chuẩn bị cho cuộc hành trình sang thế giới bên kia.
Trong quá trình chờ đợi thời điểm để nhập quan, người quá cố được đắp chăn hoặc màn che mặt để bảo vệ danh tính và tôn trọng. Ngoài ra, một số nghi thức khác cũng được thực hiện, như đặt một ghế nhỏ phía đầu người quá cố, đặt một bát cơm nghiêm dựng cùng đôi đũa, và thắp hương liên tục.
Lễ Mộc Du là một phong tục đặc biệt và quan trọng trong phong tục đám ma ở Miền Bắc Việt Nam. Nó thể hiện sự tôn trọng và tri ân đối với người đã khuất và cầu mong linh hồn người mất được an lành trong cuộc sống sau khi qua cõi bên kia.
Lễ Ngậm Hàm Trong Phong Tục Đám Ma Miền Bắc
Người phương Đông quan niệm rằng trên con đường về suối vàng, người thân có thể gặp phải nhiều loại ma quỷ khác nhau, mong muốn tước đoạt linh hồn. Do đó, lễ ngậm hàm diễn ra để đuổi xua những tà ma đe dọa người thân trong hành trình xuống suối vàng.
Lễ Nhập Quan Trong Phong Tục Đám Ma Miền Bắc
Lễ nhập quan hay khâm liệm là nghi thức quan trọng trong đám tang người Việt. Trước khi thi hài được đưa vào quan tài, con cháu đến thăm viếng và nhìn mặt người quá cố lần cuối cùng. Người thân đứng hai bên và tránh xa khu vực cử hành. Trong lúc đọc kinh khấn và cầu nguyện, thi hài được đặt vào giữa quan tài, và sau đó quan tài sẽ được hàn lại để chuẩn bị cho việc chôn cất. Cần chú ý chọn giờ và tuổi phù hợp cho người mất trong lễ này.
Lễ Gọi Hồn Người Mất
Trong nghi thức triệu hồn, thầy cúng sẽ cầm áo của người đã mất và quay vòng theo bốn hướng: Đông, Tây, Nam, Bắc. Họ sẽ gọi “ba hồn bảy vía” (đàn ông) hoặc “ba hồn chín vía” (phụ nữ) để triệu về nhập quan. Sau đó, áo của người đã mất sẽ được đặt vào quan tài, coi như họ đã được đưa vào nhập quan. Nghi thức này thông báo lên thiên đình về việc có người quy tiên để ghi vào sổ thiên tào.
Lễ Phát Tang Trong Phong Tục Đám Ma Miền Bắc
Trong nghi thức phát tang, người chủ lễ sẽ chuẩn bị đủ số lượng khăn tang và mũ mấn để đặt trên mâm hương án, phù hợp với số lượng con cháu của người đã khuất. Trong quá trình diễn ra lễ, các con cháu sẽ phải chấp tay quỳ khấn dưới đất. Sau khi lễ kết thúc, con trưởng sẽ phát khăn và áo cho tất cả mọi người. Trong khi khăn tang của người đã mất sẽ được để lại trên mâm. Con trai, con gái và cháu sẽ được phát cả khăn tang và mũ mấn để mặc và đội đầy đủ. Trong khi con rể chỉ được phát khăn mà không đội mũ.
Lễ Phúng Viếng Trong Đám Ma Miền Bắc
Sau lễ phát tang, người thân và bạn bè thường đến để phúng viếng. Trong khi đó, con cái của người đã qua đời thường đứng ở bàn thờ vong để chào đón và tiếp đón quan khách. Họ hàng thường dùng hương hoa và xôi gà để phúng viếng, thể hiện lòng thành kính và tưởng nhớ. Còn hàng xóm và bạn bè thường đóng gói tiền vào phong bì và đặt lên bàn thờ vong, đóng góp vào việc đưa tang.
Lễ Tế Vong Trong Đám Ma Miền Bắc Như Thế Nào?
Sau khi khách đã về, người thân thường tiến hành lễ tế vong để tri ân và tưởng nhớ người đã qua đời. Trong lễ này, các thành viên trong gia đình đều tham gia chuẩn bị mâm cơm tế. Mâm cơm tế được dùng để dâng lên bàn thờ vong, thể hiện sự tôn kính và tưởng nhớ đối với người quá cố.
Lễ Quay Cữu Trong Phong Tục Đám Ma Miền Bắc
Vào lúc 12 giờ đêm, thành viên trong gia đình thực hiện lễ quay cữu. Một trong những lễ nghi trọng trong quá trình mai táng của người Việt. Trong lễ này, quan tài của người quá cố được quay theo chiều ngang từ phòng chết đến bàn thờ và sau đó ra khỏi cửa nhà.
Lễ Tế Cơm Trong Đám Ma Miền Bắc
Vào buổi sáng hôm sau, người thân thường chuẩn bị bát cơm, quả trứng, muối và nước lã để thực hiện lễ tế cơm. Lễ này là một phần quan trọng trong chuỗi các nghi thức tang lễ của người Việt nói chung và phong tục đám ma miền Bắc nói riêng.
Lễ Cất Đám Là Như Thế Nào
Khi diễn ra lễ đưa tang, người chủ lễ sẽ đọc lên điếu văn trước khi đóng nắp ván trên quan tài. Sau đó, quan tài sẽ được đưa lên xe tang bởi những người hàng xóm. Trong quá trình di chuyển từ nhà đến nghĩa trang, con trưởng trong gia đình sẽ có một lời tiễn biệt. Trong đoàn đi tang, đầu tiên sẽ đi người đứng trước, sau đó là quan tài, và con cái sẽ đi sau quan tài, cất công kền kền và trống.
Con cái cũng sẽ rải vàng và tiền lẻ từ nhà đến nghĩa trang, nhằm cầu mong sự an lành.
Lễ Hạ Huyệt Hoặc Lễ Hỏa Thiêu Người Mất
Khi quan tài được đưa xuống huyệt, người con trai thường lấy miếng đất đầu tiên và lấp vào huyệt, sau đó các con cái và cháu chắt lần lượt lấp thêm đất. Hành động này không chỉ thể hiện sự tương kính và tình cảm đối với cha mẹ, mà còn mang ý nghĩa đắp mộ cho ông bà hoặc cha mẹ.
Trong quá trình lấp đất, có thể có các đội đồng tế tụng kinh để tôn vinh linh hồn người đã mất và cầu nguyện cho họ được an lành. Khi việc lấp đất hoàn tất, mọi người rời khỏi nơi đó mà không đi theo con đường đã đi và đặc biệt là không khóc nữa. Điều này được cho là để đảm bảo rằng linh hồn của người quá cố có thể an vui và siêu thoát một cách trọn vẹn.
Lễ Rước Vong Về Thờ Tại Gia Trong Phong Tục Đám Ma Miền Bắc
Sau khi hoàn tất quá trình an táng, ảnh của người đã khuất thường được rước về nhà và đặt trên bàn thờ vong để được thờ cúng. Bàn thờ vong là nơi tưởng nhớ và thể hiện lòng thành kính đối với người đã mất.
Trên bàn thờ vong luôn được thắp đèn nhang và hương khói hàng ngày. Đèn nhang và hương khói được coi là sự tượng trưng cho ánh sáng và sự tôn kính, tạo không gian linh thiêng và trang nghiêm trong gia đình.
Đám Ma Miền Bắc Diễn Ra Mấy Ngày
Theo phong tục đám ma miền Bắc thì thường kéo dài khoảng 3 ngày. Phần lớn người dân miền Bắc có truyền thống tổ chức tang lễ kéo dài từ ngày chôn cất cho đến ngày giỗ chạp – tức là 3 ngày sau lễ chôn cất.
Ngoài phong tục này ra, miền Bắc còn có rất nhiều nét văn hóa và phong tục tập quán độc đáo. Nếu bạn ở vùng miền khác mà muốn tìm hiểu những phong tục, văn hóa sinh sống khu vực miền Bắc thì có thể du lịch văn hóa tại nơi đây nhé.
Lời Kết
Chúng tôi đã chia sẻ tới bạn những thông tin để bạn hiểu hơn về các phong tục đám ma miền Bắc. Theo dõi chúng tôi để cập nhật và thu thập nhiều thông tin hay hữu ích hơn nhé. Cảm ơn bạn rất nhiều.
